SAP'de Dokümansız Z Programlara Yapay Zekâ ile Çözüm: ZDOC

SAP'de Dokümansız Z Programlara Yapay Zekâ ile Çözüm: ZDOC

Z raporların, sınıfların ve fonksiyon gruplarının kaynak kodunu okuyup anonimleştiren, yapay zekâ ile standart bir şablonda teknik doküman üreten ve bu dokümanı SAP içinde saklayıp PDF olarak sunan bir ABAP aracı geliştirdim. Bu yazıda neden böyle bir araca ihtiyaç duyduğumu, nasıl tasarladığımı, geliştirirken karşılaştığım sorunları ve bunları nasıl çözdüğümü anlatıyorum

Teknolojiler
Fiori OData ABAP HTML UI5 SAP

1. Problem: Kimsenin dokunmak istemediği Z programlar

SAP sistemlerinde yıllar içinde yüzlerce custom program birikiyor. Bu programların çoğunun ya hiç dokümanı yok ya da dokümanı koddan çok önce güncelliğini yitirmiş. Bunun sonuçları hepimizin tanıdığı durumlar:

  • Bir program hata verdiğinde önce "bu program ne yapıyor?" sorusuna cevap aramak gerekiyor.
  • Programı yazan kişi ayrıldığında bilgi de onunla birlikte gidiyor.
  • S/4HANA geçişlerinde hangi programın hangi tabloya ve hangi eski yapıya bağlı olduğunu çıkarmak haftalar sürüyor.
  • Denetim veya ISO süreçlerinde istenen teknik doküman son dakikada hazırlanıyor.
Dokümantasyonun değerli olduğunu hepimiz biliyoruz, ama yazması sıkıcı ve zaman alıcı bir iş. Yapay zekâ modellerinin kod okumada ulaştığı seviye bu işi otomatikleştirmek için iyi bir fırsat.

2. Hedef ve yaklaşım

Başlarken kendime birkaç kural koydum:

  • Sisteme zarar vermeyecek. Araç yalnızca kod okuyacak. Tek yazma işlemi kendi doküman tablosuna yapılacak.
  • Güvenli olacak. Kod dışarı çıkmadan önce mutlaka anonimleştirilecek ve bu adım kapatılamayacak.
  • Tek bir AI servisine bağlı olmayacak. Ücretsiz yerel model, bulut servisleri ve hiç API gerektirmeyen bir manuel yol birlikte desteklenecek.
  • Standart çıktı verecek. Her doküman aynı 8 bölümlük şablonda olacak.
Neden Fiori değil de SAP GUI? Bu bir geliştirici aracı ve geliştiriciler zaten SAP GUI / ADT içinde çalışıyor. Fiori; OData, UI5 ve launchpad yayını gibi ek katmanlar getirirdi. İlk sürüm için klasik bir rapor, ALV ve seçim ekranı en hızlı ve bakımı en kolay çözümdü.

Nerede geliştirdim? Kendi ABAP Developer Edition sistemimde, kendi yazdığım örnek programlarla. Böylece şirket kodunu dışarı gönderme sorunu hiç ortaya çıkmadı.

3. Nasıl çalışıyor?

Aracın akışı beş adımdan oluşuyor:

  • Kaynak kodu oku: Rapor, sınıf veya fonksiyon grubunun ana programı ve custom include'ları okunur.
  • Anonimleştir: E-posta, URL, IP adresi, programcı adı ve tanımlı özel ifadeler maskelenir.
  • Parçala: Kod, modelin bağlam sınırına göre include sınırlarına sadık kalınarak bölünür.
  • Doküman üret: Seçilen AI servisi ya da manuel sohbet akışı ile doküman üretilir.
  • Sakla ve sun: Doküman Z tabloya kaydedilir, ALV'de listelenir ve PDF görünümüyle açılır.

Çalışma modları

Mod Ne yapar
Test modu AI'ye hiçbir şey göndermez; kaç karakter ve kaç parça işleneceğini gösterir
Üret ve önizle / Üret ve kaydet Seçilen servisle (Ollama, Gemini, Claude) otomatik doküman üretir
Manuel: prompt'ları dışa aktar Anonim kodu ve şablonu [[S2]] dosyasına yazar
Manuel: dokümanları içe al Sohbetten alınan [[S3]] dosyasını okuyup kaydeder
Kayıtlı dokümanları görüntüle Kayıtlı dokümanları listeler, önizler, PDF'e çevirir ve siler

Doküman şablonu

Üretilen her doküman aynı bölümlerden oluşur:

  • Genel bilgi: Amaç ve ilgili iş süreci
  • Girdiler: Seçim ekranı veya method parametreleri
  • Çıktılar: ALV, dosya, tablo güncellemesi, mesajlar
  • Kullanılan tablolar: Okuma/yazma bilgisiyle birlikte
  • Akış ve iş kuralları
  • Çağrılan nesneler: FM, BAPI, sınıflar
  • Riskler ve iyileştirme önerileri: Performans, yetki, S/4HANA ve Clean Core uyumu
  • Açık sorular: Koddan anlaşılamayan ve teyit edilmesi gereken noktalar
En çok değer katan bölümün 7. bölüm olduğunu gördüm. Model dokümanı yazarken kodu gerçekten okuduğu için gözden kaçmış hataları da yakalıyor. İlk testlerde bir mail programında send( ) sonrasında yapılan, aslında hiçbir şeyi kontrol etmeyen bir sy-subrc kontrolünü ve kapanmamış bir HTML etiketini bu bölümde buldu.

4. Mimari

Programı sorumluluklarına göre include'lara ayırdım:

Include Sorumluluk
[[S6]] / [[S7]] Tipler ve seçim ekranı
[[S8]] Kaynak kod okuyucu ([[S9]])
[[S10]] Anonimleştirici ([[S11]])
[[S12]] AI istemcileri: [[S13]] arayüzü, Ollama / Gemini / Claude sınıfları, fabrika sınıfı
[[S14]] Parçalama, prompt, akış, kayıt, ALV ([[S15]], [[S16]])
[[S17]] Markdown → HTML dönüştürücü ([[S18]])
Üç Z tablo kullanılıyor:
  • ZDOC_T_AI_CONF: Servis ayarları (RFC destination, model, limitler, zaman aşımı)
  • ZDOC_T_AI_DOC: Üretilen dokümanlar ve kaynak kod hash'i
  • ZDOC_T_AI_ANON: Anonimleştirme kuralları

Kaynak kodu okumak

Üç nesne tipi de aynı mantığa iniyor: önce ana program adı bulunuyor, sonra D010INC tablosundan custom include'lar alınıyor ve her biri READ REPORT ile okunuyor.

  • Rapor: Program adının kendisi
  • Sınıf: CL_OO_CLASSNAME_SERVICE=>GET_CLASSPOOL_NAME ile bulunan class pool (ZCL_X=====CP)
  • Fonksiyon grubu: SAPL + grup adı
Standart SAP nesnelerinin dışarı gönderilmesini önlemek için yalnızca Z/Y ile başlayan nesneler işleniyor ve S_DEVELOP görüntüleme yetkisi kontrol ediliyor.

Servisten bağımsız AI katmanı

Rapor akışı yalnızca tek bir arayüzü tanıyor:

INTERFACE lif_ai_client.
  METHODS generate
    IMPORTING iv_prompt      TYPE string
    RETURNING VALUE(rv_text) TYPE string
    RAISING   lcx_ai_error.
ENDINTERFACE.

Ollama, Gemini ve Claude birer implementasyon. HTTP gönderimi ve hata yönetimi ortak bir üst sınıfta; her servis yalnızca kendi JSON yapısını biliyor. Hangi servisin kullanılacağı konfigürasyon tablosundan okunuyor. Yeni bir servis eklemek için yeni bir sınıf yazmak yetiyor, rapor akışına dokunmak gerekmiyor.

Büyük programlar

Uzun programlar modelin bağlam sınırını aşabiliyor. Bu durumda kod include sınırlarına sadık kalınarak parçalara bölünüyor. Her parça için kısa analiz notları alınıyor, ardından notlar tek bir istekte şablona göre birleştiriliyor.

Gereksiz tekrarı önlemek

Anonim kaynak koddan SHA-256 hash hesaplanıp dokümanla birlikte saklanıyor. "Yalnızca yeni/değişmiş" seçeneği açıkken kodu değişmemiş nesneler AI'ye hiç gönderilmiyor. Bu hem süre hem de maliyet tasarrufu sağlıyor.

5. Güvenlik: Kod dışarı çıkmadan önce

Bu tür bir araçta en kritik konu güvenlik. Aldığım önlemler:

  • Zorunlu anonimleştirme: Seçim ekranında görünüyor ama kapatılamıyor. E-posta, URL, IP ve programcı satırı otomatik maskeleniyor. Şirket, müşteri ve kişi adları için kural tablosu kullanılıyor.
  • Yalnızca Z/Y nesneleri işleniyor.
  • Yetki kontrolü: S_DEVELOP görüntüleme yetkisi aranıyor.
  • Bağlantı bilgisi kodda değil: RFC destination ve API anahtarı konfigürasyonda duruyor.
  • Test modu varsayılan: İlk çalıştırmada hiçbir şey dışarı gönderilmiyor.
  • Maliyet koruması: Tek çalıştırmada işlenecek nesne sayısı sınırlı.
Anonimleştirme kurallarında bir tuzağa dikkat etmek gerekiyor: değiştirme alt metin bazlı çalıştığı için "NPL" gibi kısa bir ifade INPLACE gibi kelimelerin içinde de eşleşip kodu bozabiliyor. Kurallar uzun ve ayırt edici olmalı.

6. API'siz manuel mod

Gemini ve Claude API'leri kullanım başına ücretli. Yerel model (Ollama) ücretsiz ama güçlü bir makine istiyor. Bu yüzden hiç API gerektirmeyen bir manuel mod ekledim:

  • Program anonim kodu ve şablonu .txt dosyasına yazıyor. Büyük programlarda parca1of3, parca2of3 gibi parçalara bölüyor.
  • Dosya bir AI sohbetine veriliyor ve dönen doküman .md olarak kaydediliyor.
  • Program .md dosyasını okuyup hash'iyle birlikte tabloya kaydediyor.
Dosya adları nesne tipini ve adını taşıdığı için klasörde birçok program olsa da doğru dosya doğru nesneyle eşleşiyor.


7. Görüntüleme ve PDF

Kaydedilen dokümanlar "Kayıtlı dokümanları görüntüle" modunda listeleniyor. Listede kimin, ne zaman ve hangi servisle ürettiği görünüyor. Her satırda silme butonu var ve silme işlemi onay penceresinden geçiyor.


PDF görünümü butonu Markdown dokümanını biçimli HTML'e çeviriyor ve varsayılan tarayıcıda açıyor. Dönüştürücü; başlıkları, tabloları, listeleri, kod bloklarını, kalın yazıyı ve satır içi kodu tanıyor. A4 yazdırma stili sayesinde "PDF olarak kaydet" ile düzgün bir PDF çıkıyor.


SAP içinde gerçek PDF üretmek (spool veya Smartform/Adobe Form) de mümkündü. Ancak Markdown'ı HTML'e çevirmek hem daha zengin bir görünüm verdi hem de çok daha az geliştirme gerektirdi.

8. Geliştirirken karşılaştığım sorunlar

Bu bölüm, benzer bir şey yapacaklara zaman kazandırır diye düşünüyorum:

Sorun Neden Çözüm
[[S36]] sözdizimi hatası [[S37]] eki ABAP 7.55 ile geldi, sistem daha eski Tüm sürümlerde çalışan POSIX [[S38]] kullanıldı
ALV'de hücre butonu dump verdi ([[S39]]) Tam ekran [[S40]] "button" hücre tipini desteklemiyor [[S41]] hücre tipi kullanıldı; aynı [[S42]] olayı tetikleniyor
Özel araç çubuğu butonu tepki vermedi SE41'de fonksiyon kodu [[S43]] girilmişti, kod [[S44]] bekliyordu Olayda gelen kod debug ile görüldü; iki yazım da kabul edildi
Model adı ve API anahtarı büyük harfe dönüştü SM30, lowercase işaretlenmemiş alanları büyük harfe çeviriyor Domain'lerde "Lowercase" işaretlendi
SM30 ve ALV başlıkları boş göründü Alanlar predefined type ile tanımlıydı, text symbol'ler eksikti Anlamlı etiketli data element'ler oluşturuldu, text symbol'ler tamamlandı
Ollama uzun kodu sessizce kesti Varsayılan bağlam penceresi küçük İstekte [[S45]] açıkça gönderildi
Kayıtlı dokümanlar FOR ALL ENTRIES ile okunamadı FOR ALL ENTRIES STRING kolonlarla kullanılamıyor Nesne listesi range tablosuna çevrilerek okundu

9. Kendi kendini dokümante etmek

Son testte aracı kendi kaynak koduyla çalıştırdım. ZDOC kendi dokümanını yazdı ve kendi eksiklerini de listeledi:

  • Silme işleminde ayrı bir yetki kontrolü ve kilit (ENQUEUE) olmaması
  • API anahtarının tabloda düz metin olarak durması
  • Yerel modelde bağlam boyutu 0 bırakıldığında servise geçersiz değer gönderilmesi
Bu bulgular bir sonraki sürümün iş listesini oluşturdu.

10. Sonuç ve sonraki adımlar

ZDOC, dokümanı olmayan Z programlar için tekrarlanabilir, standart ve güvenli bir yol sunuyor. Doküman üretirken riskleri de ortaya çıkardığı için küçük bir kod inceleme aracı gibi de çalışıyor.

Planladığım sonraki adımlar:

  • Silme ve üretim için özel yetki nesnesi, kayıtlarda kilit
  • API anahtarlarının SSF / secure store'a taşınması
  • Aynı altyapı üzerinde AI destekli code review: şirket standartları, naming convention ve Clean Core kuralları
  • S/4HANA geçişi için custom code analiz raporu
26 Eylül 2026 tarihinde yayınlandı
Tüm Projelere Dön